رباخواری و نزول در قانون ایران

رباخواری و نزول در قانون ایران

رباخواری در قرآن کریم به عنوان «اعلان جنگ با خدا و رسولش » یاد شده و از گناهان کبیره است البته در قانون مجازات اسلامی برای آن مجازات تعیین گردیده.
رباخواری ،بهره،نزول و کلماتی از این دسته همگی به معنای این است که شخصی پولی را به دیگری قرض بدهد و توافق شود که هنگام بازگرداندن قرض مبلغی اضافه بر میزان بدهی بدون هیچ دلیلی به قرض دهنده پرداخت نماید به اینگونه معاملات، معاملات ربوی گفته می شود.
قانونگذار در بند 1 ماده 1 قانون نحوه اجرای اصل 49 قانون اساسی مصوب 1363 در تعریف ربا و انواع آن مقرر داشته ، ربا بر دو نوع است:
ربای قرض : آن بهره ای است که طبق شرایط یا بنابر روال مقرض از مقترض دریافت نماید.
ربای معاملی : آن بهره ای که یکی از طرفین معامله زائد بر عوض یا معوض از طرف دیگر دریافت کند به شرطی که عوضین مکین یا موزون و عرفا و شرعا از جنس واحد باشند.
منظور از ربای معاملاتی ، خرید و فروش دو جنس یکسان اما نامتناسب در برابر هم است مثلا یک طرف 10 کیلو چای درجه یک را در ازای 70 کیلو چای درجه یک معامله شود. این نابرابری معامله ، ربای معاملی یا همان معاملاتی است.
منظور از ربای قرضی که درواقع رایج ترین نوع ربا در جامعه است ، فردی پول یا وجهی یا جنسی را به دیگری قرض می دهد و بجای اینکه در انقضای مدت تعیین شده همان میزان جنس یا وجه یا پول را دریافت نماید چیزی بیشتر از آن را مطالبه می کند به عنوان مثال شخصی 3 میلیون تومان پول به شخصی قرض می دهد و مقرر می شود که مقترض بعد از مدت 6 ماه 5 میلیون تومان به عنوان قرض خود بازگرداند.
مجازات تعیین شده
«ربا» از نظر اسلام حرام است و از نظر حقوق ایران ربا بین طرفین باطل است و اگر طرفین به تعهدات خود عمل کنند به دلیل نامشروع بدون جهت معامله مطابق ماده 190 قانون مدنی معامله صحیح نبوده و باطل می باشد.
بر اساس ماده 595 قانون مدنی : هر نوع توافق بین دو یا چند نفر تحت هر قراردادی از قبیل بیع،قرض،صلح و امثال آن جنس را با شرط اضافه یا همان جنس مکیل و موزون معامله نماید و یا زاید بر مبلغ پرداختی،دریافت نماید ربا محسوب شده و جرم است.
مرتکبین اعم از ربا دهنده و ربا گیرنده و واسطه بین آن ها علاوه بر رد اضافه به صاحب مال به شش ماه تا 3 سال حبس و تا 74 ضربه شلاق و نیز معادل مال مورد ربا به عنوان جزای نقدی محکوم می گردند..به بیان دیگر قانونگذار برای 3 دسته از افراد مجازات تعیین کرده است و آنها را مجرم دانسته است، اول شخص ربا دهنده دوم شخص ربا گیرنده و سوم شخص واسطه بین طرفین ربا.
حال اگر فردی به ناچار و از روی اضطرار ربا گیرد بازهم مجرم تلقی می گردد؟
خیر قانونگذاردر تبصره 2 ماده 595 قانون مجازات اسلامی  اضطرار ربا گیرنده را از مصادیق رافع مسئولیت کیفری برای وی قلمداد کرده. به عنوان مثال اگر شخصی برای هزینه جراحی فرزندش مجبور به اخذ ربا شود در اینجا شخصی ربا گیرنده مجرم نبوده و تنها ربا دهنده مجرم قلمداد می شود و باید مجازات شود.
در موارد زیر ربا جرم نیست و قابل پیگرد نمی باشد
ربا بین زن و شوهر، پدر و فرند: بر اساس تبصره 3 ماده 595 قانون مجازات اسلامی قرارداد ربا فی مابین این 2 گروه مشمول مقررات ربا نخواهد شد.
اضطرار: بر اساس تبصره 2 ماده مذکور اگر شخصی در حالت اضطرار مجبور به اخذ ربا شود از مجازات این ماده معاف خواهد بود و  تنها ربا دهنده مجازات خواهد شد.
دریافت ربا مسلمان از کافر : قانونگذار در این خصوص در تبصره 3 ماده مذکور اعلام داشته ربای دریافتی شخص مسلمان از کافر مشمول این مقررات نبوده و مجازاتی برای شخص مسلمان وجود نخواهد داشت .

دریافت خدمات حقوقی به صورت شبانه روزی

اشتراک گذاری مقاله