رسیدگی به اتهام کودکان و نوجوانان

هرگونه رسیدگی قضایی نیازمند رعایت تشریفات خاص خود می باشد و این تشریفات در قوانین آئین دادرسی بیان شده است. قوانین آئین دادرسی مدنی محاکم را از باب صلاحیت رسیدگی به چند دسته تقسیم نموده که یکی از آن ها ، دادگاه اطفال می باشد که رسیدگی به کلیه جرایم اطفال 9 الی 18 سال را در حیطه صلاحیت این مرجع قضایی می باشد.

چه اشخاصی کودک محسوب می شوند؟

 بر اساس کنوانسیون حقوق کودک، به هر شخص زیر 18 سال تمام اطلاق می شود و بر اساس این کنوانسیون کشورها باید در قوانین داخلی خود در خصوص این گروه از اشخاص جامعه تدابیر متفاوت از دیگر اشخاص بالغ بی اندیشند. بر اساس قوانین ایران هر فرد نابالغی کودک محسوب شده و سن بلوغ برای دختران 9 سال قمری و پسران 15 سال قمری تعریف شده است و تا قبل از رسیدن به این سن افراد فاقد مسئولیت کیفری تلقی می شوند.

نحوه مجازات کودکان

قانونگذار با درنظر گرفتن این موضوع که می بایست میان اشخاص بالغ و نابالغ تمییزی قائل شد، سعی برآن داشته تا نحوه مجازات این دسته از اشخاص جامعه را متفاوت از اشخاص بالغ تعیین نماید در راستای همین امر در خصوص اتهامات و جرائم کودکان و نوجوانان به جای اعمال مجازات ، اقدامات تامینی و تربیتی را مد نظر قرارداده است. اما برای آنکه بدانیم این عمل قانونگذار چه مزایایی را برای اشخاص نابالغ به ارمغان آورده باید در ابتدا به بررسی طبقه بندی مجازات ها پرداخت.

کلیه مجازات های مندرج در قانون مجازات اسلامی به 4 دسته : حدود،دیات،تعزیرات و قصاص تقسیم بندی شده است، بیشترین امتیازی که به افراد نابالغ زیر 18 سال در رسیدگی به اتهاماتشان داده شده در زمینه تعزیرات می باشد و در زمینه دیات قانون گذار افراد نابالغ را همانند افراد بزرگسال و بالغ در نظر گرفته است. به طور کلی امتیازات اصلی این دسته از افراد جامعه در خصوص جرایم تعزیرات است که به شرح ذیل می باشد:

1-    افراد نابالغ به جای منتقل شدن به زندان ها، می بایست به کانون اصلاح و تربیت منتقل شوند.

2-    رسیدگی به جرایم آنها در محاکم اختصاصی اطفال می باشد و قضات در این محاکم قضاوتی سهل گیرتری  نسبت به سایر محاکم کیفری دارند.

3-    بدلیل رسیدگی به جرایم افراد نابالغ در محاکم اختصاصی اطفال سبب جلوگیری از فشار روحی و عصبی و همچنین رعب و وحشت در محاکم دیوان عالی کشور و محاکم کیفری استان خواهد شد.

4-    در رسیدگی به جرایم تحت عنوان تعزیرات، کودکان از خدمات مددکاران برخوردار خواهند شد.

مجازات کودکان

قانونگذار در فصل دهم قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 کودکان را برای اعمال مجازات به دوسته تقسیم نموده است:

·      دسته اول کودکان بین بازه سنی 9 الی 15 سال:

قانون گذار در ماده 88 قانون مجازات اسلامی برای افرای که در بازه سنی 9 الی 15سال قراردارند مجازاتی بسیار سهگیل تر در نظر گرفته بر اساس این ماده دادگاه می تواند حسب مورد، یکی از تصمیات زیر را اتخاذ نماید:

1-    تسلیم فرد به والدین یا اولیا و یا سرپرست قانونی با اخذ تعهد به تادیب و تربیت و مواظبت در حسن اخلاق طفل یا نوجوان.

2-    تسلیم به اشخاص حقیقی یا حقوقی دیگری که دادگاه به مصلحت طفل یا نوجوان بداند با الزام به انجام دستورهای مذکور در قسمت (1) در صورت عدم صلاحیت والدین ، اولیا یا سرپرست قانونی و یا عدم دسترسی به آنها با رعایت مقررات ماده 1173 قانون مدنی.

3-    نصیحت به وسیله قاضی دادگاه.

4-    اخطار و تذکر و یا اخذ تعهد کتبی به عدم تکرار جرم.

5-    نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال در مورد جرائم تعزیری درجه یک تا پنج.

·      دسته دوم کودکان بین بازه سنی 15 الی 18 سال:

ماده 89 قانون مجازات اسلامی در خصوص این دسته از افراد جامعه مجازاتی به مراتب سنگین تر از دسته اول در نظر گرفته و به دادگاه اجازه داده تا حسب مورد یکی از مجازات های ذیل را اعمال نماید:

1-    نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از دو سال تا پنج سال در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه یک تا سه است.

2-    نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از یک سال تا سه سال در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه چهار است.

3-    نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال یا پرداخت جزای نقدی از ده میلیون ریال تا چهل میلیون ریال یا انجام یکصد و هشتاد تا هفتصد و بیست ساعت خدمات عمومی رایگان در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه پنج است.

4-    پرداخت جزای نقدی از یک میلیون ریال تا ده میلیون ریال یا انجام شصت تا یکصد و هشتاد ساعت خدمات عمومی رایگان در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه شش است.

5-   پرداخت جزای نقدی تا یک میلیون ریال در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه هفت یا هشت است.

اما در خصوص مجازات های حدی و قصاص قانون گذار افراد زیر 18 سال را به دو دسته تقسیم نموده:

·      دسته اول : افرادی که به سن بلوغ نرسیده اند:

قانونگذار برای این دسته از اشخاص جامعه مجزات های سبکتری در نظر گرفته است به عنوان مثال نگهداری از کودک برای مدتی معین در کانون اصلاح و تربیت و یا همچنین به آنها نصیهت یا تذکراتی داده می شود.

·      دسته دوم افراد زیر 18 سال به بلوغ رسیده:

قانونگذار تنها در خصوص افراد نابالغ سعی بر کاهش مجازات ها داشته و در خصوص افرادی که به سن بلوغ رسیده اند تفاوتی میان آن ها و افراد بالای 18 سال در نظر نگرفته است و مجازات های این گروه را همانند افراد بالغ بالای 18 سال بیان داشته است همچنین رسیدگی به جرایم این دسته از افراد جامعه در محاکم کیفری استان صورت خواهد گرفت و همین امر سبب می شود تا قضاتی سختگیر تر از محاکم اطفال به جرایم آنان رسیدگی کنند و در نهایت مجازات هایی به مراتب سنگین تری مانند اعدام برای آنان درنظر گرفته شود.

اعدام افراد زیر 18 سال

براساس قانون مجازات سابق ، اعدام افراد زیر 18 سال ممنوع بود و رسیدگی به جرایم کوکان در حیطه صلاحیت دادگاه اختصاص بود اما بعد از انقلاب از یک نظام دادرسی خاصی پیروی شد: ابتدا گفته شد که رسیدگی به جرایم اطفال در محاکم اطفال به عمل آید و این موضوع در قانون آئین دادرسی کیفری پیش بینی گردید اما پس از تصویب این قانون، استثنایی به وجود آمد که مقرر شد رسیدگی به جرایم ***** حدود و قصاص نوجوانان که با خطر مرک و مجازات اعدام روبرو است، در محاکم کیفری استان صورت گیرد. این در حالیست که مطابق قوانین بین المللی افراد زیر 18 سال باید در محاکم اختصاصی مربوط به اطفال مورد محاکمه قرارگیرند همچنین این رسیدگی باید بدون تشریفات ، سریع و بدون تاخیر صورت گیرد. اما متاسفانه در قوانین ایران به این موضوع توجه ای نشده است و بنظر می رسد که قانونگذار می بایست در این خصوص تصمیماتی مطابق با قوانین بین المللی اتخاذ نماید. هرچند که بسیاری معتقد هستند که قانون گذار برای افراد زیر 18 سال مجازات سنگینی مانند اعدام را جاری نخواهد کرد اما باید توجه داشت که قانونگذار در ماده 91 قانون مجازات اسلامی این اجازه را به قاضی رسیدگی به پرونده داده است که در صورت تشخیص رشد و کمال عقل فرد زیر 18 سال می تواند احکام سنگینی مانند اعدام را صادر نماید.

دریافت خدمات حقوقی به صورت شبانه روزی

اشتراک گذاری مقاله