مفهوم مسئولیت کیفری وشروط تحقق آن چیست ؟

قوانین کیفری سخت گیرانه ترین نوع قوانین وضع شده در هر کشوری می باشد که هدف آن حفظ بقای جامعه و جلوگیری از هنجارشکنی است.اما این امر سبب نشده تا میزان جرایم در کشورهای مختلف به صفر برسد. برای اینکه شخصی را که مرتکب جرمی شده ، بتوان مجازات نمود در ابتدا باید مسئولیت کیفری شخص را بررسی کرد که آیا امکان مجازات وی وجود داشته یا خیر؟

مفهوم مسئولیت کیفری به زبان ساده

مسئول از لحاظ لغوی به معنای متعهد بودن یا آنچه که انسان عهده دار و مسئول آن باشد.

از لحاظ حقوقی به معنای تعهد قهری یا اختیاری شخص در مقابل دیگری است، خواه این تعهد مالی باشد یا غیر مالی و بر اساس قوانین مسئولیت به دو دسته : 1- مسئولیت جزایی یا کیفری 2- مسئولیت مالی یا مدنی تقسیم می شود.

کلمه کیفر در لغت به معنای پاداش کار نیک و بد،جزا، مکافات و ... بیان شده است .

مسئولیت کیفری به معنای ، مسئولیتی است که فاعل در انجام عمل در کنار علم اطلاع از عمل خود باید اراده و قصد مجرمانه نیز داشته باشد و برای انتساب عمل مجرمانه به شخص مرتکب باید رابطه علیت میان عمل و نتیجه حاصل از جرم به اثبات برسد و چنانچه رابطه علیت وجود نداشته باشد نمی توان مسئولیت کیفری برای شخص مرتکب متصور شد.


منظور از اراده در مسئولیت کیفری چیست؟

اساس و پایه تحقق مسئولیت کیفری اراده و آگاهی شخص مرتکب می باشد به نحوی که اگر اثبات شود شخصی فاقد یکی از شرایط تحقق اراده است، مسئولیت کیفری از وی سلب خواهد شد.

اراده متشکل از 2 جزء است:

  • اراده رفتار مجرمانه
  • اراده تحقق نتیجه مجرمانه .

بدون تحقق کامل اراده نمی توان مسئولیت کیفری برای شخص مرتکب در نظر گرفت. برای اینکه اراده در شخص مرتکب تکمیل شود نیازمند وجود 4 مرحله  یا شرط می باشد:

1-    ادراک: اولین قدم تحقق اراده است و اشخاصی که فاقد شعور و درک هستند هرگز نمی توانند دارای ادراکی در راستای انجام عمل مجرمانه ای باشند.

2-    اندیشیدن و تدبیر: شخص باید نتیجه عمل خود را ارزیابی کرده و انگیزه های مختلف دیگر را با یکدیگر مقایسه و در نهایت یکی از آن ها را انتخاب نماید.

3-    خواست درونی : آن عملی  که شخص پس از ارزیابی و اندیشیدن آن را انتخاب می نماید.

4-    انجام عمل : فاعل باید عمل مورد نظر خود را نهایی و به سرانجام برساند.

باید توجه داشت که اراده زمانی کامل خواهد بود که دارای تمام مراحل 4 گانه فوق باشد و درصورتی که اثبات شود شخص فاقد شرایط یکی از مراحل فق است مانند نداشتن ادراک، نمی توان برای وی مسئولیت کیفری متصور شد.

شروط تحقق مسئولیت کیفری

بر اساس مواد 140 الی 149 قانون مجازات اسلامی برای انتصاب مسئولیت کیفری به هر شخص باید شرایطی محرز شود که عبارتند از :

  •  مرتکب عمل مجرمانه باید دارای حداقل سن قانونی باشد( دختر ها 9 سال تمام و پسر ها 15 سال تمام)
  • شخص نباید مبتلا به جنون و حالات مشابه به آن باشد.
  • عمل انجام شده نباید به واسطه اکراه(اجبار) رخ داده باشد.
  • مرتکب باید دارای قصد و اراده آزاد باشد

۵ / 4.75 (از مجموع 2 رای)

دریافت خدمات حقوقی به صورت شبانه روزی

این مقاله رو به اشتراک بگذار!
مشاوره رایگان با وکیل