عاریه چیست



مطابق ماده ۶۳۵ قانون مدنی عاریه عقدی است که به موجب آن احد طرفین به طرف دیگر اجازه می‌دهد که از عین مال استفاده کند شخص عاریه دهنده را معیر و شخصی که مال را به عاریه گرفته است مستعیر می نامند.

قانون مدنی ایران به پیروی از فقه ، در ماده 635 عاریه را اینگونه تعریف نموده است:عاریه عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین به طرف دیگر اجازه می‌دهد که از عین مال او مجانا منتفع شود. عاریه دهنده را معیر و عاریه گیرنده را مستعیر گویند. وحسب ماده 638 قانون مذکور عاریه عقدی است جایز و به موت هر یک از طرفین منفسخ می‌شود .

اوصاف عقد عاریه 
 عقدی اذنی و عهدی است ، چون برای مستعیر تعهد به بازگرداندن مالی ایجاد می شود.

عقد عاریه ایجاد حق نمی کند ،بلکه صرفا استفاده دیگری از مال را مباح میکند .

عقدی مجانی و بلاعوض است ، البته طبق نظر برخی از حقوقدانان می‌توان در آن شرط عوض کرد.

عقدی مبتنی بر مسامحه است ،زیرا مجانی است .

عقدی جایز است .

 عقدی رضایی است .

اهلیت طرفین در آن لازم است ، زیر معیر در اموال خود تصرف کند و مستعیر نیز با تصرف در مال دیگری ممکن است موجب ایراد خسارت به غیر و ضمان و مسئولیت خود شود.

موضوع عاریه باید از اموال قابل بقا باشد ،در عقود حبس ،وقف،اجاره،عاریه چنین است.


مسولیت خسارت ناشی از مال مورد عاریه 

اگر مال عاریه دارای عیوبی باشد که برای مستعیر تولید خسارتی کند معیر مسئول خسارت وارد نخواهد بود، مگر اینکه عرفا مسبب محسوب شود همین حکم در مورد مودع و موجر و امثال آنها نیز جاری می‌شود البته می توان در این خصوص شرط خلاف کرد.

در صورتی معیر بابت خسارت وارد مسئول است که مستعیر دو شرط زیر را ثابت کند ؛
۱_معیر از آن عیب آگاه بوده یا در دید عرف باید از آن آگاه می بود.
۲_به عمد یا در نتیجه بی‌مبالاتی این عیب را به مستعیر اعلام نکرده یا آن را پنهان کرده است.


تفاوت قرض و عاریه 

در قرض مال به دیگری تملیک می‌شود و مال موضوع قرض متعلق به خود مقترض می شود اما در عاریه مال به مالکیت مستعیر در نمی‌آید بلکه صرفاً به مستعیر اذن و اختیار داده می‌شود تا از مال استفاده کند.

مقترض مکلف نیست همان مال را به شخص بازگرداند بلکه باید مثل آن یا قیمت یوم الرد را بازگرداند و حتی اگر خود مال هم موجود باشد مکلف به بازگرداندن عین مال نیست اما در عاریه  مستعیر باید همان مال را حفظ کند و باز پس دهد.

 چه کسانی می‌توانند مالی را به عاریه دهند ؟

 اشخاص  زیر می توانند مالی را به عاریه دهند ؛

۱_ شخصی که مالک عین و منافع مالی است 

۲_شخصی که اگرچه مالک عین نیست اما مالک منافع است.

 ۳_ شخصی که اگرچه مالکی منافع نیز نیست اما حق انتفاع از مال را دارد.

 ۴_شخصی که خودش مستعیر مال است نمی تواند آن را به شخص دیگری عاریه دهد مگر آنکه معیر به او چنین مجوزی را داده باشد.


 مسولیت های مستعیر در عاریه 

 ید مستعیر امانی است ؛ پس ضامن تلف یا نقصان مال مورد عاریه  نیست مگر در موارد زیر؛

 در صورت تفریط یا تعدی

در عاریه طلا و نقره چه مسکوک باشند و چه غیر مسکوک طبق نظر مشهور در این خصوص قوه قاهره نیز رافع مسئولیت مستعیر نیست .

در عاریه ای  که در آن بر عهده مستاجر شرط ضمان شده است به چنین عاریه ای عاریه مضمونه می گویند.

 سوال ؛آیا در عاریه طلا یا نقره می توان شرط عدم ضمان نمود یا خیر؟
 بله چنین شرطی به این معناست که شرط شود در صورت تلف طلا یا نقره موضوع عاریه  مستعیر مسئول نباشد صحیح و بلااشکال است.

مخارج در عقد عاریه به عهده چه کسی است ،معیر یا مستعیر ؟
در این عقد مخارج به دو دسته تقسیم می شوند مخارج لازم برای انتفاع از مال مورد عاریه مانند هزینه‌های نظافت مال به عهده مستعیر است.
 مخارج نگهداری مال مانند هزینه ایزوگام پشت بام تابع عرف و عادت است مگر اینکه شرط خاصی شده باشد.


آثار عاريه:

طبق تعريف عاريه، مستعير مأذون است كه از منافع  استفاده نمايد (م 641 ق.م) و نحوة استفاده هم در ابتدا تابع تراضي و پس از آن عرف است بنابراين عدم تصريح به نوع استفاده از مال عاريه، موجب بطلان عقد نمي‌شود. و هر وقت كه مستعير از حدود فوق خارج شود مرتكب تقصير شده و يد اماني وي به يد ضماني تبديل مي‌شود و ... همان احكامي كه در وديعه مطرح شد.

در مورد شرط ضمان و شرط عدم ضمان همان بحث‌هايي مي‌باشد كه در صورتي وديعه مطرح شود وليكن بك حكم خاص (قانون تمليكي) مبتني بر شرط ضمان زماني كه مال عاريه طلا و نقره باشد به صورت استثنايي وجود دارد كه بايد در حدود نص تفسير مضيق شود (م 644 ق.م).

در مورد مسئوليت ناشي از هزينه‌هاي مال عاريه نيز بايد قائل به تفكيك شد و آنچه كه مربوط به نگهداري مال است بر عهده معير و آنچه در انتفاع مؤثر است بر عهدة مستعير است و در خصوص هزينه‌هاي ردّ مال به دليل سكوت قانونگذار، بايد به قاعده اجراي تعهدات رجوع نمود و هزينة آن را برعهده مستعير دانست (م 381 ق.م).

اگرچه عاريه عقدي بلاعوض است وليكن معير هم در قبال مستعير تعهداتي مبني بر تأديه هزينه‌هاي حفظ مال و جبران خسارات ناشي از عيب مال عاريه دارد (م 639 ق.م).

۵ / 5 (از مجموع 1 رای)

دریافت خدمات حقوقی به صورت شبانه روزی

این مقاله رو به اشتراک بگذار!
مشاوره رایگان با وکیل