مجازات ارتداد در قوانین ایران چیست

ارتداد

یکی از موضوعات چالش برانگیز در اسلام موضوع خروج از دین شخصی مسلمان و مجازات آن است 
باظهور اسلام جمعی از اشخاص آن دوره که برای سود و منفعت به اسلام روی آورده بودند پس از آنکه تحت فشار قرار می گرفتند و منافع آنان تامین نمی گردید از اسلام خروج می کردند امااین میان گروه دیگری  نیز وجود داشتند که به نوعی سعی بر انجام توطئه در راستای تضعیف کردن و منصرف کردن اشخاص از اسلام آوردن ، در ابتدا به اسلام روی آوردن و سپس به دیگران می گفتند چیزی در این دین نیافتند و خارج شده اند .
که در این مقاله سعی برآن شده تا تمامی موضوعات آن مورد بررسی قرار گیرد 

مرتدکیست و انواع آن در اسلام

_ به طور کلی به هرشخص مسلمانی که پس از بلوغ از دین اسلام خارج شود به دین دیگری روی آورد و یا حتی دین دیگری را پذیرا باشدمرتد گفته می شود . فقها مرتد را به دو دسته تقسیم کرده اند دسته اول که به آن مرتد فطری گفته شده به اشخاصی اطلاق می گردد که در زمان انعقاد نطفه پدر ومادر وی مسلمان بوده اند و پس از آنکه شخصی به سن بلوغ رسیده است و عاقل شد اسلام را پذیرفته و پس از آن خارج شده است . دسته دوم که به آن مرتد ملی گفته می شودبه اشخاصی اطلاق می گردد که نطفه وی در زمانی منعقد گردیده است که پدر ومادر وی در کفر بوده اند و پس از رسیدن به سن بلوغ اسلام پذیرفته است و پس از آن خارج شده است .
همانطور که بیان شده در مرتد ملی پدر ومادر می بایست در زمان انعقاد نطفه کافر بوده باشند و از دیدگاه فقه کافر به چندین دسته تقسیم می شود و صرفاً شامل شخصی نخواهد بود که منکر خداوند است از دیدگاه اسلام گروه های زیر کافر محسوب می شوند .
1- کافر اصلی ( که در واقع همان شخصی است که منکر خداوند معاد ،پیامبری حضرت محمد یا یکی ازضررویات دین مانند روزه و نماز و....... ) 
2- کافر تبعی __ که در واقع می توان به فرزندان اسلام ناباوران اشاره کرد پدر ومادر خود کافر به حساب می آیند .
3- کافر کتابی __ که شامل تمامی پیروان ادیانی می شود که دارای کتاب هستند مانند زردتشتیان ، یهودیان و ........
4- کافر غیر کتابی __ همانند بهائیان و بوداییان و ......
5- کافر ذمی __ به اشخاصی گفته می شوند که مسلمان نیستند و پیرو دین دیگری هستند که دارای کتاب است اما برای حفظ جان و مالشان ناموسشان به حکومت اسلامی پناه آورده اند و در مقابل جزیه پرداخت می نماید .جزیه به معنای خراج و مالیاتی است که  حکومت اسلامی از اشخاص اهل کتاب گرفته می شود تاجان ومالشان حفظ گردد .
6- کافر حربی 
7- کافر حربی معاهد
8- کافر توحیدی 
9- کافر غیر توحیدی ( بی باوری به یکی از ضررویات دین به جزخدا )

مجازات ارتداد در قانون 

در قانون مجازات اسلامی قانونگذار هیچ گونه صحبتی در خصوص ارتداد و مجازات آن بیان نداشته است اما نکته ای که در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 است تصویب ماده 220 آن می باشد که پیش از آن در قوانین مصوبه ما قبل وجود نداشته این ماده بیان می دارد : (( در مورد حدودی که در این قانون ذکر شده است قاضی محکمه می بایست بر اساس اصل 167 قانون اساسی اقدام نماید .)) در واقع می توان هدف از تصویب ماده 220 قانون مجازات اسلامی را اینگونه تفسیر نمود که قانونگذار قصدداشته با دادن این آزادی به محاکم از سکوت قانون در بسیاری از جرایم و مواردی که قانونگذار آنان را جرم انگاری نکرده است محافظت نماید تا مورد سوء استفاده اشخاص جامعه قرارنگیرد . اما از سوی دیگر این ازادی در تضاد با ماده 2 قانون مجازات اسلامی است چرا که این ماده بیان داشته است : (( هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است جرم محسوب می شود )) براساس این ماده قاضی محکمه تنها می تواند جرایمی را بداند که در قاون برای آن مجازات تعیین شده باشد اما متاسفانه این تضاد فاحش کمی سوال برانگیز است البته هدف قانونگذار از تصویب این ماده جوامع بین الملل و حقوق بشر باشد چرا که بر اساس قوانین حقوق بشری ارتداد جرم محسوب نمی شد و قانونگذاربرای آنکه نشان دهد قوانین حقوق بشر را رعایت و پاسداری می کند اقدام به نسخ کردن این ماده نکرده است هرچند که براساس ماده 220 قانون مجازات و احکام صادره در خصوص ارتداد در چندین سال اخیرسبب شده تا این وجه از قانونگذار به نمایش گذاشته شود که تابع قوانین حقوق بشری بصورت کامل نخواهد بود اما باید دانست که در اسناد بین المللی حقوق بشر شرایطی برای دولت ها پیش بینی شده است که می توانند در این شرایط آزادی بیان ( که رابطه مستقیمی با ارتداد می داند ) را محدود سازند و این شرایط 2 مقوله نظم عمومی و امنیت ملی است .
اصل 167 قانون اساسی بیان داشته که قاضی مکلف است جرم ارتکابی را از طریق قوانین مدونه جرم انگاری نماید ودر صورتی که موفق به تشخیص آن نشد می بایست به منابع معتبر اسلامی یا فتوای معتبر رجوع و کم قضیه را صادر نماید و این حق را نداشته که بدلیل سکوت یا نقض یا امجال یا تعارض قوانین مدونه از رسیدگی خودداری کند .
همچنین در ماده 8 قانون تشکیل دادگاه کیفری یک ودو تاکید بر اجرای اصل 167 قانون اساسی داشته است .
در خصوص اصل 167 قانون اساسی ذکر چند نکته ضروری است 
1- این اصل به دلیل استفاده قانونگذار از برخی اصطلاحات تخصصی حقوقی مانند ( دعوی ، منابع معتبر اسلامی و.......) به نحوی وضع گردیده است که تفسیر بردار باشد هرچند که شورای نگهبان تاکنون تفسیر رسمی از این اصل ارائه نکرده است اما می توان اینگونه برداشت کرد که قضات مجتهد می توانند به منابع معتبر اسلامی مانند کتاب جواهر ، مکاسب ، شرح شرح العمرو ....... مراجعه نمایند و قضاتی که مجتهد نیستند می توانند به فتوای معتبر استناد نمایند .
2- اصل 167 در واقع رجوع به فتاوای معتبر اسلامی را قانونی دانسته است اما از سوی دیگر این موضوع با اصل 36 قانون اساسی که تاکید برآن داشته که مجازات و اجرای آن تنها از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون میسر است تعارضی داشته است اما باید توجه داشت که این تعارض ظاهری است و نه اصطلاحی و اصولی باید توجه داشت که اصل 167 حکم عام و اصل 36 حکم خاص است و بر اساس قاعده جمع عرضی(( الجمع مهما امکن اولی من الترک  )) عام را بر خاص حمل می کنیم و خاص را مقدم در نظر می گیریم .
3- در خصوص این موضوع که اصل 167 شامل امور مدنی یا کیفری است دکتر کاتوزیان بیان داشته این اصل فاجعه بر امور مدنی بوده چرا که اصل 167 با قانونی بودن مجازات ها در اصل 36 بیان شده است تعارض داشته  و اصل 167 تنها مشمول زمانی است که قاضی بر اساس اصل 36 قانون اساسی حکم بر مجازات نمی دهد .

عناصر جرم ارتداد 

همانطور که می دانیم ما تنها زمانی می توانیم بیان کنیم که جرمی صورت گرفته است که دارای 3 عنصر قانونی ، مادی و معنوی باشد در نتیجه برای اینکه بتوانیم عملی را ارتداد خطاب نماییم و مجازاتی را برای آن صادر نماییم باید این 3 عنصر را بررسی نماییم .
1- عنصر قانونی : بسیاری از موارد قانونی جرم ارتداد در مطالب فوق ذکر گردید که اصلی ترین آنها اصل 167 قانون اساسی ، ماده 220 قانون مجازات اسلامی ، ماده 8 قانون تشکیل دادگاه های کیفری یک و دو مصوب 1373 و ماده 29 قانون تشکیل دادگاه های کیفری یک و 2 مصوب 1368 می باشد همچنین مواد قانونی دیگری هم درخصوص آزادی بیان و ساب نبی بیان شده است مانند ماده 289 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1361 ماده 26 قانون مطبوعات مصوب 1374 ، ماده513 قانون تعزیرات مصوب 1375 
ماده 262 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 ماده 29 قانون شوراها مصوب 1375 

عنصر مادی 

عنصر مادی به معنای ملموس ، خارجی می باشد که به سبب آن ارتداد عینیت می یابد به طور کلی 3 نوع ارتداد می توان متصور شد 
1- ارتداد با نیت و عزم صرف 
2- ارتداد قولی 
3- ارتدا فعلی 
آنچه که موجب مجازات شخص مرتد می شود ارتدادیست که در گفتار یا رفتار شخص نمایان شود به عنوان مثال دعوت مردم به خروج از اسلام در سخنرانی یا کتاب یا مقاله و ......... در واقع تا زمانی که ارتداد ابراز نشود جرم محسوب نمی شود و هر گونه فعل یل ترک فعلی می تواند سبب ابراز آن گردد اما باید توجه داشت که برای اثبات جرم ارتداد لازم است که رابطه سبیبت میان عمل و نتیجه حاصل شود بدین معنا که اگر شخصی مرتد شدن خود را در متون یا نوشته یا به صورت فریاد و............. 
بیان نماید و اما کسی متوجه ارتداد وی نشود نمی توان بیان داشت که عنصرمادی محقق شده وجرم صورت گرفته است .
عنصر معنوی 
ارتداد از جرایم عمدی محسوب شده و منظوراز عمدی بودن آن علم و آگاهی مرتکب به منکر بودن رفتار گفتار و نوشتار می باشد .سوء نیت عام ارتداد در واقع علم وآگاهی عمد وقصد مرتکب به منظور انکار ضروریات دین وسوء نیت خاص ارتداد ومرتد شدن فرد با انکار ضروریات دین است هر چند که این علم وآگاهی به صورت اجمالی باشد .

۵ / 4.17 (از مجموع 3 رای)

دریافت خدمات حقوقی به صورت شبانه روزی

این مقاله رو به اشتراک بگذار!
مشاوره رایگان با وکیل