قوانین قصاص و شرایط آن چگونه است؟

در قانون اساسی ایران قصاص، دیه، حدود و تعزیری 4 نوع مجازات اسلامی محسوب می شوند در این میان قصاص در لغت به معنی تلافی و سزا است؛ در واقع قصاص حکمی است که در مقابل جرم قتل از سوی قاضی دادگاه برای محکومیت قاتل صادر می گردد. قصاص صرفا مختص جنایات عمدی تلقی می گردد.

تصویر مشاوره حقوقی آنلاین وکیل وند

مجازات یا کیفر تدبیری است که قانون گذار برای تنبیه افرادی که اعمالی خلاف قانون انجام می دهند در نظر گرفته است و این کار برای جلوگیری از هرج و مرج و برقراری نظم در جامعه است تا افراد بدانند عدم رعایت حقوق دیگران با برخورد قانون همراه است قصاص در لغت به معنی مجازات، جبران، تلافی و مقابله به مثل است و در اصطلاح فقهی انجام عملی دقیقا همانند عملی است که فاعل انجام داده است. مطابق ماده 16 قانون مجازات اسلامی سال 1392: قصاص مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس اعضاء و منافع است.

در قانون قصاص به 2 دسته تقسیم می شود:

  1. قصاص نفس: قصاص در جنایت قتل عمد را قصاص نفس می گویند.
  2. قصاص عضو:  قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو می گویند.

همانگونه که گفته شد قصاص یکی از مجازات اصلی است که در قانون به آن پرداخته شده است اما اغلب مردم قصاص را با اعدام اشتباه می گیرند و تفاوت اعدام با قصاص را نمی دانند. به طور کلی اعدام حالت کلی و عام تری نسبت به قصاص دارد.

قصاص با اعدام چه تقاوتی دارد؟

  • اعدام سالب حیات بوده اما قصاص ممکن است هم سالب حیات باشد و هم قاطع عضو.
  • قصاص با درخواست اولیای دم اجرا می شود اما اعدام از جانت مدعی العموم با اقامه دعوا واقع می شود.
  • منشا قصاص صرفا جرایم مستوجب قصاص است اما ممکن است در اعدام جرایم مستوجب حد، تعزیر یا بازدارنده باشد.
  • اعدام مجازات کلی تر و عمومی تر است که می تواند در بسیاری از مواد اعم از قتل و... حکم به آن داد.

شرایط قصاص 

ثابت شدن قصاص منوط به وجود شرایطی است که عبارتند از:

  1. تساوی در دین: اگر قاتل مسلمان و مقتول کافر باشد مجازات نمی شود اما در صورتی که شخص قاتل عادت به قتل کافر کند مجازات خواهد شد و کافر در برابر کافر به قصاص محکوم می شود.
  2. فقدان رابطه پدر و پسری: مطابق ماده 220 قانون مجازات اسلامی؛ اگر پدر و یا جد پدری فرزند و یا نوه خود را به قتل برسانند قصاص نمی شود و فقط به پرداخت دیه محکوم می گردد.
  3. مهدورالدم نبودن مقتول:  مهدو الدم کسی است که به خاطر دشنام دادن به معصومین مرتد شدن از دین، محاربه، انجام زنا یا لواط خونشان هدر است و قتل چنین اشخاصی قصاص ندارد.
  4. تساوی در عقل: اگر قاتل مجنون باشد قصاص نخواهد شد.

نکته : مطابق ماده 221 قانون مجازات اسلامی؛ هرگاه دیوانه یا نا بالغی عمداً کسی را بکشد قصاص نمی شود و به پرداخت دیه قتل به ورثه مقتول و تعزیر محکوم خواهد شد.

شرایط لازم برای قصاص عضو

با استناد به ماده 293 قانون مجازات اسلامی برای قصاص عضو علاوه بر شرایط عمومی قصاص موارد دیگری نیز باید رعایت شود که عبارتند از:

  • تساوی در سالم بودن عضو مورد قصاص با مورد جنایت.
  • تساوی قصاص با مقدار جنایت.
  • قصاص موجب تلف جانی یا صدمه عضو دیگری نشود.
  • تساوی در محل عضو مجروح و مقطوع.
  • تساوی در اصلی بودن اعضاء.

شرایط لازم برای اجرای حکم قصاص

  1. تقاضای اولیای دم: در صورتی که جرم محرز شده باشد و اولیای دم تقاضای اجرای حکم آن را نمایند حکم اجرا می شود مگر اینکه اولیای دم با مجرم در مورد پرداخت دیه به مصاحمه برسند و یا اینکه به طور کلی از حکم قصاص صرف نظر کنند.
  2. اذن ولی امر: در موردی که ولی دم نباشد و یا آنها در دسترس نباشند حاکم شرع و یا ولی امر از جانب آنها تقاضای قصاص می نماید و یا پرداخت دیه را برای مجرم حکم می کند.
  3. اذن ولی دم: در زمان اجرای حکم قصاص بر روی مجرم ولی دم حتی اگر تقاضای اجرای حکم را داشته باشند نیز باید دوباره اذن به اجرای حکم نمایند.
  4. پرداخت کردن دیه مازاد بر استحقاق: در صورتی که در جرح عمد یا قطع عضو حکم به پرداخت دیه صادر شود قانون در این شرایط دیه هر عضو و آسیب و جراحت را تعیین کرده است و اما اگر هزینه درمان و رسیدگی بیشتر از دیه تعیین شده در قانون باشد مجنی علیه خواستار دیه مازاد است.
  5. ممنوعیت ابزاء جانی: قصاص به این معنی است که عملی را که مجرم بر روی نفس مسلمانی انجام داده مانند همان را روی او انجام دهند و عذابی را که مجنی علیه تحمل کرده مجرم نیز تحمل کند اما منظور از ممنوعیت ابزاء این است که نباید عذاب بیشتری را به او تحمیل کرد.

تصویر مشاوره حقوقی آنلاین وکیل وند

موانع اجرای قصاص

از مهمترین موانع اجرای قصاص که اجرای آن را به طور موقت و یا با مانع مواجه می کند عبارتند از:

  • باردار بودن زن محکوم به قصاص: در صورتی که زن باردار محکوم به قصاص شود اجرای قصاص او به تعویق می افتد تا بعد از حمل طفل و تا زمانی که حیات طفل به مادرش وابسته است نمی توان قصاص را اجرا کرد.
  • فرار قاتل و عدم دسترسی به او: اگر قاتل که محکوم به قصاص شده است فراری باشد قصاص تا زمانی که به او دسترسی پیدا نشود با مانع مواجه خواهد شد.

موارد سقوط قصاص

  1. گذشت اولیای دم
  2. مطالبه دیه 
  3. ایجاد شبه 
  4. از بین رفتن محل قصاص 

با استناد به ماده 204 قانون مجازات اسلامی قتل نفس به سه نوع است:

  1. قتل عمد 
  2. قتل شبه عمد 
  3. قتل خطا 

به استناد ماده 106 قانون مجازات اسلامی قتل عمد شامل موارد زیر است:

الف : مواردی که قاتل با انجام کاری قصد کشتن شخص معین یا فرد یا افرادی غیر معین از یک جمع را دارد خواه آن کار نوعا کشنده باشد و خواه نباشد ولی در عمل موجب قتل شود.

ب: مواردی که قاتل عمدا کاری را انجام دهد که نوعا کشنده باشد هر چند قصد کشتن شخص را نداشته باشد.

ج : مواردی که قاتل قصد کشتن را ندارد و کاری را که نیز انجام می دهد نوعا کشنده نباشد ولی نسبت به طرف مقابل بر اثر بیماری، پیری، ناتوانی و یا کودکی و امثال آنها نوعا کشنده محسوب شود و قاتل نیز به آن آگاه باشد.

مطابق ماده 231 قانون مجازات اسلامی راه های ثبوت قتل در دادگاه عبارتند از :

  •  اقرار: به استناد ماده 232 قانون مجازات اسلامی؛ اقرار به قتل عمد گرچه یک مرتبه هم باشد قتل عمد ثابت می شود بر این اساس اقرار در صورتی نافذ است که اقرارکننده دارای عقل، بلوغ، اختیار، قصد باشد.
  • شهادت: مطابق ماده 237 قانون مجازات اسلامی؛ قتل عمد با شهادت دو مرد عادل ثابت می شود و قتل شبه عمد یا خطا با شهادت دو مرد عادل و یا یک مرد عادل با دو زن عادل و یا یک مرد عادل و قسم مدعی ثابت می شود.
  • قسامه: نوعی خاصی از سوگند است که از ماده 312 تا 346 قانون مجازات اسلامی به آن اشاره شده است.
  • علم قاضی:  به استناد ماده 211 قانون مجازات اسلامی؛ علم قاضی عبارت است از یقین حاصل از مستندات بَیّن در امری است که نزد وی مطرح می شود و در زمانی که مستند حکم علم قاضی است وی موظف است قرائن و امارات بین مستند علم خود را به طور صریح در حکم قید کند.

کلمات کلیدی

  • قصاص pdf
  • تحقیق کامل در مورد قصاص
  • القصاص في الإسلام PDF
  • كتب عليكم الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى
  • تعريف القصاص لغة واصطلاحاً pdf
  • قصاص در قرآن
  • مدت زندان قاتل
  • اثبات قصاص
  • احکام اجرای حکم قصاص
  • شرایط اجرای قصاص نفس
  • نمونه حکم قصاص نفس
  • قصاص و دیات در فقه

۵ / 5 (از مجموع 2 رای)

دریافت خدمات حقوقی به صورت شبانه روزی

این مقاله رو به اشتراک بگذار!

پرسش و پاسخ های مرتبط

  • اگر شخصی ۲۰ بار مختلف در روزهای مختلف سال ۹۰ جعل انجام داده باشد و ۷ سال مواعد مرور زمان هر ۲۰ فقره جعل سند گذشته باشد هر ۲۰ جرم مشمول مرور زمان تعقیب شده و تعداد جرم تاثیری در عدم شمول ندارد؟

    دوشنبه ، 13 تیر 1401

    • خالد سعدا

      تعداد جرایم هیچی تاثیری در شمول مرور زمان ندارد و با سپری شدن مواعد قانونی جرم مشمول مرور زمان می شود هرچند جرایم متعدد و از انواع مختلف باشند. لکن هرجرمی با توجه به نوع و زمان وقوع آن مورد بررسی قرار میگیرد به صورت مستقل از سایر جرایم.

  • سلام وقت بخیر من یک ماه پیش یه مادر بچه بودن بچه خودشو انداخت جلو ماشین منم وایساده بودم گفتن پاش آسیب دیده بردمش دکتر کلی هزینه هم کردم بعد گفتن مدارک بدین مدارک دادم الان میگن ۲.۵ میلیون هزینه کردیم گفتم اونم میدم ولی هر روز یه بهونه میارن کارهای منو تحویل نمیدن من چیکار میتونم بکنم در ضمن کارت ماشین اونا هم دست منه ولی به اسم پدر بچه نیست میگن به اسم خانومشونه که من بعید میدونم

    یکشنبه ، 12 تیر 1401

    • خالد سعدا

      با سلام و احترام شما هیچگونه مسئولیتی در قبال پرداخت هزینه های بیمارستانی ندارید. بیمه شخص ثالث وسیله نقلیه شما مکلف به پردااخت دیه مصدوم در صورت شکایت می باشد. حتی اگر نامبرده اقدام به شکایت ننموده می توانید طی یک اظهارنامه و متعاقبا در قالب دادخواستی حقوقی استرداد مدارک خود را مطالبه نمایید

  • سلام آیا در دادگاه می‌توان درخواست پرینت پیام های واتسآپ را داد؟؟

    پنجشنبه ، 09 تیر 1401

    • فرشته نوری

      با سلام،خیر هیچ یک از پیام رسانهای خارجی که سرور آنها خارج از ایران است امکان اینکه با دستور قاضی پرینت از متن‌پیامها گرفته شود ندارد.

  • سلام خسته نباشید یه سوال داشتم اگر مسی رو به جرم سرقت بگیرند و کلی شاکی براش پیدا کنند براثر شکنجه زیاد برگه اعتراف رو امضا کنه درصورتی که واقعا کارش نباشه یبار بردنش دادگاه گفته من نبودم دادگاه سه چهار روز دیگه دادش آگاهی و بعدش زندان اما حکم قطعی بهش ندادن الان تو دادگاه که بره اون شاکیا باید مدرکی تحویل دادگاه بدن که به این مدرک این آقا ازمون سرقت کرده ?اگه مدرک تحویل دادگاه ندن اتهام بهش رد میشه ? چون واقعا کار این آقا نبوده و این شاکیا مامورا براش پیدا کردن

    چهارشنبه ، 08 تیر 1401

    • عذرا نصرآبادی

      سلام. اقرار به شکنجه فاقد وجاهت قانونی واثری ندارد. اقرار نزد قاصی در دادگاه ملاک رای می باشدباراثبات برعهده شاکی است. اگر ادله کافی برای نسبت اتهام سرقت به دیگری نداشته باشد دعوا رد می گردد.

  • من فکر کنم تازه منظور شما رو متوجه شدم .خدمتتون عرض میکنم ملاحظه بفرمائید درست میگم یا نه؟،،،،،،،وقتی یه حکم عام مثل ماده ۱۰۵ وجود دارد و هم زمان ماده ۱۰۶ هم وجود دارد .اگر قانونگذار در مورد موضوع یا مطلبی حرف جدیدی نزند یا در مورد عدم اجرای مقررات ماده ۱۰۴ د مورد مواردی سکوت کند ،این سکوت به معنای منتفی شدن ماده عام یا نقص ماده عام نیست بلکه بر عکس اگر بخواهد چیزی خلاف ماده عام مقرر کند حتما باید این حکم مخالف ماده عام را به صراحت در جای دیگر تصریح کند .مثل موضوع تحت سلطه که مقنن به صراحت مخالفت سرایت ماده عام ۱۰۵ را به آن عنوان کرده. ،،،،،،پس اینکه در ماده ۴۸ به شکایت در مدت ۶ ماه از تاریخ اطلاع یا شکایت ورثه(این ۲ موضوع )،تسری مقررات مرور زمان عام را تصریح نکرده دلیل بر عدم شمول مرور زمان تعقیب نسبت به آن نیست چون یک ماده عام لازم الاجرای دیگر برای آن دو موضوع وجود دارد.بلکه بر عکس اگر نیاز به عدم شمول ماده عام(ماده مرور زمان تعقیب)نسبت به آن موضوعات بود میبایست این عدم تسری مثل تحت سلطه در قانون جدید ،در مورد آنها هم تصریح شود،،،،،،،.پس متخصص محترم نتیجه میگیرم ، عدم مقرر کردن مقرراتی نسبت به موضوع یا موضوعاتی،نشانگر عدم شمول آن مقررات نسبت به آن موضوعات نیست درسته؟ بلکه هر عدم شمول باید تصریح شود.آیا این دیدگاه بنده از نظر حقوقی درست و مطابق قانون است ؟

    سه شنبه ، 07 تیر 1401

    • علیرضا فضلی

      با سلام دقیقا ببینید وقتی حکم عامی ذکر شده که این حکم عام مهم نیست در ابتدا آمده باشد یا در انتهای قانون مثلا حکم‌خاص ماده ۲۰ بوده ولی حکم عام ماده ۲۹۰به هر حال حکم عام همه در برمیگرد جز همون مقرره خاص و سکوت وقتی حمل بر عدم تکلیف می‌شود که حکم مقدم یا موخری نباشد پیشنهاد می‌شود سه جلد اصول فقه استا قافی و شریعتی با تکیه بر دوجلد اول و سوم مطالعه کنید.

  • یعنی از لحاظ حقوقی و علمی از نظر شما متخصص محترم اینکه در ماده ۴۸ مرور زمان به موارد تحت سلطه و دلایل خارج از اختیار تسری داده شده و اینکه قانونگذار در این ماده قواعد مرور زمان تعقیب رو به شکایت عادی بدون دلیل ۶ ماه از تاریخ اطلاع و همچنین شکایت ورثه منوط نکرده مشکلی ندارد ؟و باز هم علی رغم عدم تسری مرور زمان تعقیب به آنها میتوانیم بگوئیم که باز مقررات مرور زمان در مورد آنها هم صدق میکند ؟از نظر حقوقی اشکالی ندارد ؟چرا؟میخوام بعد قانونی آن را بدانم که چرا با وجود عدم تصریح مرور زمان به آنها باز هم میتوانیم بگوئیم مرور زمان تعقیب به آنها سرایت دارد؟

    سه شنبه ، 07 تیر 1401

    • علیرضا فضلی

      با سلام چون در موارد بعدی حکم‌عام مرور زمان تعقیب آمده است .

  • مختومه شدن پرونده در شکایت خصوصی کیفری پس از گذشت زمان انجام میشه؟ یعنی اگه مدت زیادی از شکایت بگذره و برای متهم قرار هم صادر بشه اگه متهم پیداش نشه مختومه اعلام میشه یا هیچوقت نمیشه؟

    دوشنبه ، 06 تیر 1401

    • حسین امامی

      مخاطب عزیز ضمن عرض سلام و احترام؛ پاسخ ب سوال شما بستگی ب عنوان مجرمانه و مجازات تعیین شده توسط دادگاه رسیدگی کننده ب اتهام دارد اینکه چه جرمی واقع شده(قابل گذشت باشد یا نباشد) و چه مجازاتی معین شده است لذا پاسخ ب این مورد نیاز ب بررسی دارد لیکن در خصوص قسمت دوم سوال پاسخ منفیست اگر جرم متهمی از نظر دادسرا اثبات شود و قرار مجرمیت و جلب ب دادرسی صادر شود عدم حضور متهم پرونده را مختومه نمیکند و مانع رسیدگی نخواهد بود بلکه در نهایت با احراز جرم در دادگاه وفق مستندات حکم غیابی صادر خواهد شد و متهم در مواعد قانونی اجرای حکم تا زمان اینکه اجرای حکم قطعی صادره مشمول مرور زمان شود(در بعضی از جرائم و مجازات ها) قابل مجازات قانونی خواهد بود البته لازم بذکر هست اگر شاکی خصوصی در جرائم قابل گذشت رضایت دهد موضوع متفاوت هست و با رضایت شاکی در جرائم قابل گذشت موجبی برای مجازات وجود نخواهد داشت موید باشید

  • راه درروی خوردن مشروبات‌تومهمونی چیه چیکاربایدکرد؟

    یکشنبه ، 05 تیر 1401

    • حسین امامی

      مخاطب عزیز ضمن عرض سلام و احترام؛ سوال شما عجیب و نامفهوم هست شرب خمر امری غیر قانونی و نیز غیر شرعی هست مضاف ب اینکه سوال شما حقوقی نبوده و غیر مرتبط هست مشاوره در خصوص امور غیرقانونی نیز امری مذموم بوده و در شان مشاوران حقوقی نیست شما هم بهتر هست جهت مصلحت خود مبادرت ب چنین امری نکنید

سوال حقوقی