خیار عیب و احکام مربوط به آن چیست؟

خیار عیب و احکام مربوط به آن چیست؟


با توجه به گسترش و افزایش معاملات هرروزه مردم و تبادل کالا و ارایه خدمات از سوی تولید کنندگان و عرضه کنندگان کالا و خدمات ،احتمالا با واژه خیارات برخورد داشته اید و مشاهده کرده اید که در قرارداد های منعقده از سوی افراد حرف در مورد خیار و خیارات در میان است اما سوالی که مطرح است اینکه خیار چیست ؟
احکام مربوط به خیارات کدام است ؟
در این مقاله از وکیلوند سعی بر آن داریم که به توضیح این موارد بپردازیم پس همراه ما گروه وکلا و مشاوران و کارشناسان حقوقی سایت وکیلوند اولین استارتاپ حقوقی ایران تا انتها  بمانید.

خیار چیست ؟


در ابتدا سعی داریم که با معنی و مفهوم خیار آشنا شویم ،خیار در لغت به معنی اختیار است و در اصطلاح حقوقی به معنای این است که برای طرفین عقد حقی ایجاد میشود که بتوانند معامله را یک طرفه منحل کنند .

خیار مختص عقود لازم است و در عقود جایز برای فسخ معامله نیاز به خیار نیست و یکی از متعاملین بدون علت و توجیه خاصی میتواند معامله را فسخ کند .



در قانون مدنی در ماده ۳۹۶ قانون گذار به بیان انواع خیارات پرداخته بر اساس ماده ۳۹۶ قانون مدنی


خیارات از قرار ذیل‌اند:
۱) خیار مجلس
۲) خیار حیوان
۳) خیار شرط
۴) خیار تاخیر ثمن
۵) خیار رویت و تخلف وصف
۶) خیار غبن
۷) خیار عیب
۸) خیار تدلیس
۹) خیار تبعض صفقه
۱۰) خیار تخلف شرط

اما بحث ما در مورد خیار عیب است پس همانگونه که با معنا و مفهوم خیار آشنا شدیم باید با معنی و احکام خیار عیب  نیز آشنا شویم .

خیار عیب 


عیب در لغت به معنای نقص ، از بین رفتن کمال انتفاع و ...
است ، آقای دکتر ناصر کاتوزیان در تعریف عیب میفرمایند ؛ عیب به معنی نقصی است که از ارزش کالا یا انتفاع متعارف آن بکاهد .
پس اگر معامله ای صورت گرفت و در آن کالا یا مبیعی ای مورد معامله قرار گرفت و سپس مشتری متوجه شود که کالا معیوب است اختیار فسخ معامله را دارد که در اصطلاح میگوییم مشتری خیار عیب دارد .
در ماده ۴۲۲ قانون مدنی ، مقنن محترم به تبیین شرایط خیار عیب پرداخته است .

بر این اساس ماده ۴۲۲ قانون مدنی بیان میدارد ؛

اگر بعد از معامله ظاهر شود که مبیع معیوب بوده مشتری مختار است در قبول مبیع معیوب با اخذ ارش یا فسخ معامله.

همانطور که مشاهده میشود از نص قانون و نص ماده ۴۲۲ قانون مدنی اگر مبیع  معیوب باشد مشتری اختیاراتی دارد از جمله اینکه میتواند معامله را فسخ کند یا اینکه میتواند همان مبیع را قبول کند و ارش آن راهم مطالبه کند .
پس ذی الخیار یعنی شخصی که دارای خیار است دو اختیار دارد .
تنها خیاری که به صاحب آن دو اختیار میدهد همین خیار عیب است .

خیار عیب چه زمانی برای مشتری ایجاد میشود ؟


بر اساس ماده ۴۲۳ قانون مدنی

خیار عیب وقتی برای مشتری ثابت میشود که عیب مخفی و موجود در حین عقد باشد.

بر اساس این ماده خیار عیب وقتی ثابت است که عیب مخفی باشد ، منظور از مخفی بودن یعنی اینکه واقعا پنهان و مستور باشد یا اینکه عیب کالا معلوم است ولی مشتری متوجه و ملتفت نشده است .
طبق ماده ۴۲۴ قانون مدنی

عیب وقتی مخفی محسوب است که مشتری در زمان بیع عالم به آن نبوده است اعم از اینکه این عدم علم ناشی از آن باشد که عیب ‌واقعاً مستور بوده است یا اینکه ظاهر بوده ولی مشتری ملتفت آن نشده است.


تشخیص عیب بر اساس تشخیص عرف و عادت می‌باشد و بر حسب زمان ها و مکان های مختلف ، متفاوت میباشد ، البته میتوان بر خلاف آن توافق کرد و به موجب ماده ۱۰ و قراداد خصوصی رویدادی را که عیب محسوب نمیشود ، عیب محسوب نمود یا بالعکس .
زیرا ابتدا قانون امری مقدم است و سپس قراداد و پس از آن عرف و در نهایت قانون تکمیلی .

ارش چیست ؟


گفتیم که اگر کالا معیوب باشد مشتری این اختیار را دارد که معامله را فسخ کند یا اینکه معامله را در قبال دریافت ارش قبول کند ؟

اما سوالی که مطرح است این است ؛ ارش چیست ؟
به ما به التفاوت کالای معیوب و سالم ارش گفته میشود. 
یعنی مشتری میتواند کالای معیوب را قبول کند و از فسخ معامله صرف نظر کند ولی در قبال ،قبول کالای معیوب مبلغی نیز به عنوان ارش مطالبه کند .

نحوه محاسبه ارش این گونه است که کارشناس وارد عمل می‌شود و با توجه به فرمولی که در ماده ۴۲۷ قانون مدنی آمده است ارش را تعیین میکند .


بر حسب ماده ۴۲۷ قانون مدنی

اگر در مورد ظهور عیب مشتری اختیار ارش کند تفاوتی که باید به او داده شود به طریق ذیل معین میگردد:
‌قیمت حقیقی مبیع در حال بی عیبی و قیمت حقیقی آن در حال معیوبی به توسط اهل خبره معین شود.
‌اگر قیمت آن در حال بی عیبی مساوی با قیمتی باشد که در زمان بیع بین طرفین مقرر شده است تفاوت بین این قیمت و قیمت مبیع در حال معیوبی ‌مقدار ارش خواهد بود.
‌و اگر قیمت مبیع در حال بی عیبی کمتر یا زیادتر از ثمن معامله باشد نسبت بین قیمت مبیع در حال معیوبی و قیمت آن در حال بی عیبی معین شده و‌بایع باید از ثمن مقرر به همان نسبت نگاه داشته و بقیه را به عنوان ارش به مشتری رد کند.


نکته قابل توجه اینکه در یک سری از موارد مشتری اختیار فسخ معامله به استناد خیار عیب را ندارد و فقط میتواند ارش بگیرد ، یعنی در این موارد مشتری اختیار ندارد و ملزم به دریافت ارش است و حق فسخ کردن معامله را ندارد .
اما در چه مواردی مشتری فقط میتواند ارش بگیرد و ملزم به دریافت ارش است و اختیار فسخ معامله را ندارد ؟

مواردی که مشتری فقط میتواند ارش دریافت کند به شرح ماده ۴۲۹ قانون مدنی است .
بر اساس این مقرره ؛


در موارد ذیل مشتری نمیتواند بیع را فسخ کند و فقط میتواند ارش بگیرد:
۱- در صورت تلف شدن مبیع نزد مشتری یا منتقل کردن آن به غیر.
۲- در صورتی که تغییری در مبیع پیدا شود اعم از اینکه تغییر به فعل مشتری باشد یا نه.
۳ -در صورتیکه بعد از قبض مبیع عیب دیگری در آن حادث شود مگر اینکه در زمان خیار مختص به مشتری حادث شده باشد که در اینصورت ‌مانع از فسخ و رد نیست.


جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد خیار عیب و احکام مربوط به آن میتوانید به وکلا و مشاوران و کارشناسان حقوقی سایت وکیلوند اولین استارتاپ حقوقی ایران مراجعه نمایید. و از طریق اخذ مشاوره حقوقی به صورت رزرو تلفنی یا حضوری اقدام نمایید .

۵ / 4.75 (از مجموع 2 رای)

دریافت خدمات حقوقی به صورت شبانه روزی

این مقاله رو به اشتراک بگذار!
مشاوره رایگان با وکیل